Genel çerçeve
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli karbon yoğun ürünlerde üretim kaynaklı emisyonların dikkate alınmasını amaçlayan bir düzenlemedir. Bu metin, 30 Ağustos 2026 itibarıyla erişilebilen Ticaret Bakanlığı açıklamalarındaki genel çerçeveyi özetler; ürün kodu, ithalatçı statüsü ve güncel uygulama ayrıntıları için somut işlem ayrıca kontrol edilmelidir.
1. 2026 döneminin anlamı
SKDM'nin mali dönemi 1 Ocak 2026'da başladı. Önceki geçiş döneminde ağırlıkla raporlama yapılırken, mali dönemde Avrupa Birliği'ndeki yetkili ithalatçı veya beyan sahibi için emisyon verilerinin bildirilmesi ve SKDM sertifikalarıyla bağlantılı yükümlülükler gündeme gelir. Türkiye'deki üretici veya ihracatçı, her durumda sertifikayı doğrudan satın alan kişi değildir; sorumluluk, ithalat ve beyan zincirindeki role göre belirlenir.
2. Kapsam
Ticaret Bakanlığı'nın güncel bilgilendirmesinde başlangıç kapsamı demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ürünleri içerir. Sadece sektör adının eşleşmesi yeterli değildir; gümrük tarife pozisyonu, ürün niteliği ve ilgili uygulama düzenlemeleri birlikte incelenmelidir. Gelecekte kapsamın genişletileceğine dair planlar yürürlükteki kapsamın yerine geçirilemez.
3. Emisyon verisi ve sertifika bağlantısı
SKDM hesabında ürünün gömülü emisyonlarına ilişkin veriler kullanılır. Üretici ve ihracatçının görevi çoğunlukla tesis ve üretim verilerini izlenebilir biçimde hazırlamak, alıcıya veya beyan sahibine zamanında iletmek ve hesaplama yöntemini belgelemektir. Sertifika sayısı, fiyatı, varsayılan değerler, indirim veya üçüncü ülkede ödenmiş karbon bedelinin dikkate alınması somut ürün ve güncel Avrupa Birliği kurallarına göre hesaplanır; bu nedenle burada sabit bir 2026 fiyatı veya otomatik mahsup sonucu verilmemelidir.
4. Doğrulama ve sözleşmeler
Bazı bildirim ve emisyon verileri için akredite doğrulayıcı süreçleri uygulanabilir. Ticaret Bakanlığı, 2026 yılında doğrulayıcılar ve ulusal akreditasyon kuruluşları için ayrıca rehber yayımlamıştır. Türk şirketleri satış sözleşmelerinde veri sağlama takvimi, hesaplama yöntemi, gizlilik, denetim erişimi, düzeltme ve maliyet paylaşımı gibi konuları açıkça düzenlemeyi değerlendirmelidir; bu maddeler her sözleşmede aynı şekilde zorunlu değildir.
5. Uyum kontrol listesi
- Ürünün gümrük tarife pozisyonunu ve SKDM kapsamını güncel kaynaklardan doğrulayın.
- Kapsam 1 ve gerekli Kapsam 2 emisyon verilerini dönem, tesis ve ürün bazında izlenebilir tutun.
- Hesaplama varsayımlarını, veri sahiplerini ve doğrulama kayıtlarını saklayın.
- AB'li alıcıyla veri paylaşımı, gizlilik, denetim ve düzeltme sorumluluklarını yazılılaştırın.
- Beyan ve sertifika takvimini ithalatçı veya yetkili beyan sahibiyle birlikte teyit edin.
- Türkiye'deki iklim ve emisyon düzenlemelerinin yürürlükteki metinlerini ayrıca izleyin; taslak veya planları mevcut yükümlülük gibi sunmayın.
Sonuç
SKDM uyumu, tek başına bir vergi oranı veya her Türk ihracatçısına doğrudan uygulanan sabit bir ücret olarak açıklanamaz. Kapsam, rol, ürün kodu, emisyon yöntemi ve güncel beyan kuralları birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle şirket içi veri akışı ile satış sözleşmelerinin, güncel resmi kurallar ve somut işlem belgeleri üzerinden düzenli olarak gözden geçirilmesi gerekir.