Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçu: Sosyal Medya ve TCK 216

Sosyal medyanın hayatımızın merkezine yerleşmesiyle birlikte, paylaşılan bir tweet veya atılan bir yorumun sınırlarının nerede bittiği, ifade özgürlüğünün nerede suça dönüştüğü en çok tartışılan konulardan biri haline gelmiştir. Türk Ceza Kanunu’nun 216. maddesinde düzenlenen “Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik veya Aşağılama Suçu”, kamu barışını korumayı amaçlayan ancak uygulanmasında “Açık ve Yakın Tehlike” gibi son derece hassas kriterlerin bulunduğu bir suç tipidir.

2026 yılı itibarıyla, gerek Yargıtay gerekse Anayasa Mahkemesi kararları; bu suçun “soyut bir hoşnutsuzluk” veya “sert eleştiri”den ayrılması gerektiğini vurgulamaktadır.

1. Suçun Üç Farklı Görünümü (TCK 216/1-2-3)

TCK 216. madde, birbirinden farklı üç eylemi cezalandırmaktadır:

1.1 Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik (TCK 216/1)

Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığına dayanarak bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa tahrik etmektir.

• Ceza: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
• Olmazsa Olmaz Şart: Fiilin kamu güvenliği açısından “Açık ve Yakın bir Tehlike” doğurmuş olması gerekir. Tehlike somutlaşmamışsa ceza verilemez.

1.2 Halkın Bir Kesimini Aşağılama (TCK 216/2)

Halkın bir kesimini sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişi cezalandırılır.

• Ceza: 6 aydan 1 yıla kadar hapis.
• Fark: Burada tahrik değil, doğrudan bir aşağılama (küçümseme, hakaret) söz konusudur.

1.3 Dini Değerleri Aşağılama (TCK 216/3)

Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişi, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde cezalandırılır.

• Ceza: 6 aydan 1 yıla kadar hapis.
• Kriter: Eleştiri sınırlarını aşan, kutsal değerlere yönelik tahkir edici ifadeler.

2. “Açık ve Yakın Tehlike” Kriteri Nedir?

Yargıtay ve AİHM standartlarına göre, bir paylaşımın TCK 216/1 kapsamına girmesi için sadece “kötü söz” olması yetmez. Şu şartlar aranır:

1. Açıklık: Tehlikenin kuşkuya yer vermeyecek şekilde ortada olması.
2. Yakınlık: Paylaşım sonrası somut bir şiddet olayının çıkma ihtimalinin çok yüksek olması.
3. Halk Kesimleri Arasındaki Gerilim: Toplumda zaten var olan bir gerilimi ateşleyecek nitelikte olması.

2026 Yargıtay Görüşü: “Sosyal medyada paylaşılan ve sadece belirli bir kesimin tepkisini çeken ancak sokakta herhangi bir şiddet eylemine veya kamu düzeninin bozulmasına yol açmayan ifadeler, ‘Açık ve Yakın Tehlike’ şartı oluşmadığı gerekçesiyle suç teşkil etmeyebilir.”

3. Sosyal Medya ve Cezanın Artırımı (TCK 218)

Sosyal medya paylaşımları doğası gereği “aleni” kabul edilir.

• Aleniyet Artırımı: Suçun basın ve yayın yoluyla (TV, Gazete, Sosyal Medya-X, Instagram vb.) işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında (1/2) artırılır.
• Dezenformasyon Yasası ile İlişki: Eğer paylaşılan içerik “gerçeğe aykırı bir bilgiyi yayma” (TCK 217/A) amacı da taşıyorsa, içtima kuralları gereği daha ağır ceza gerektiren maddeden yaptırım uygulanır.

4. İfade Özgürlüğü ve Eleştiri Sınırı

Her sert eleştiri TCK 216 değildir. Hukuk sistemimizde şu ayırımlar kritiktir:

• Sert Eleştiri: Siyasilere, dini gruplara veya sosyal sınıflara yönelik ağır eleştiriler ifade özgürlüğü kapsamındadır.
• Nefret Söylemi: Bir kesimi doğrudan şiddete hedef gösteren, “öldürün, yakın, sürün” gibi ifadeler içeren paylaşımlar suçtur.
• Değer Yargısı: Kişinin kendi inancını veya inançsızlığını açıklaması, diğer inançları aşağılamadığı sürece suç değildir.

5. Tutuklama ve Yargılama Süreci

TCK 216 suçları genellikle Asliye Ceza Mahkemeleri’nde görülür.

• Tutuklama: TCK 216/1’in üst sınırı 3 yıl olduğu için kural olarak tutuklama yasağı kapsamına girmez (CMK 100). Ancak toplumda infial yaratan olaylarda, delilleri karartma veya kamu barışının bozulması gerekçesiyle “Adli Kontrol” (ev hapsi, yurt dışı yasağı) sıkça uygulanır.
• HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması): İlk kez suç işleyen ve pişmanlık duyan sanıklar için 2 yılın altındaki cezalarda HAGB verilmesi mümkündür. 2026 yılındaki HAGB Düzenlemeleri bu süreçte kritiktir.

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Sonuç

TCK 216, hukuk ve siyasetin en çok kesiştiği alandır. Bir paylaşımın “Açık ve Yakın Tehlike” oluşturup oluşturmadığı, hakimlerin takdir yetkisinde olmakla birlikte, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi’nin özgürlükçü kriterleri savunma makamı için en güçlü temeldir. Dijital ayak izlerinizin bir ceza dosyasına dönüşmemesi için uzman bir hukukçu görüşü almak, ifade özgürlüğünüzün en büyük güvencesidir.

Profesyonel Hukuki Destek

Sosyal medya davaları, ifade özgürlüğü dosyaları ve TCK 216 kapsamındaki soruşturmalar için Konya merkezli büromuzdan destek alabilirsiniz.

📞 Hemen Arayın: +90 554 192 47 20

📧 E-posta: fevziyaskir@gmail.com

📍 Adres: Nişantaş Mah. Vatan Cad. No:12/1 Selçuklu/KONYA

⚖️ Av. Fevzi Yaşkir

Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgüdür. Kişisel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.

Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgüdür. Kişisel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.