AİHM Kabul Edilebilirlik Rehberi 2026: Başvuruların %90'ı...

Özet: AİHM başvurusu nasıl yapılır? 4 Ay kuralı, iç hukuk yollarının tüketilmesi ve Rule 47 şekil şartları. Mahkemenin yetki incelemesi (Ratione Materiae/Personae).

Strazburg’daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), bir “şans kapısı” veya “süper temyiz mahkemesi” değildir. AİHM, dünyanın en katı usul kurallarına sahip uluslararası mahkemesidir. Türkiye’den yapılan başvuruların yaklaşık %90’ı, daha dosyada ne yazdığı bile okunmadan, “Kabul Edilemezlik Kararı” ile idari yoldan imha edilmektedir.

2026 yılında 15 No’lu Protokol’ün tam etkisiyle bu filtreler daha da daralmıştır. Başvurunuzun “Tek Yargıç” tarafından reddedilip evrakın imha edilmemesi için geçmesi gereken kritik eşikleri, bir AİHM hukukçusu gözüyle inceleyelim.

1. Altın Kural: İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi (Exhaustion of Domestic Remedies)

AİHS Madde 35/1 gereği, AİHM “ikincil” (subsidiary) bir mahkemedir. Asıl olan, insan hakları ihlalini devletin kendi mahkemelerinin çözmesidir.

Türkiye İçin Zorunlu Yol: AYM Bireysel Başvuru

Türkiye’den AİHM’ye gitmek için, önce Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) Bireysel Başvuru yapmak ve oradan bir karar almak ZORUNLUDUR.

İstisna (Etkisiz Başvuru): Eğer AYM’nin o konuda yerleşik ve değişmez bir “ret” içtihadı varsa ve başvurmak sadece zaman kaybı olacaksa, teorik olarak doğrudan AİHM’ye gidilebilir. Ancak AİHM bu istisnayı çok dar yorumlar. AYM’ye gitmemek %99 oranında ret sebebidir.
İdarî Yargı ve İstinaf/Temyiz: Yerel mahkeme, Bölge Adliye/İdare Mahkemesi (İstinaf) ve Yargıtay/Danıştay süreçlerinin tamamı, AYM öncesinde eksiksiz tüketilmelidir.

2. Zamanın Gücü: 4 Ay Kuralı (The 4-Month Rule)

Eskiden 6 ay olan başvuru süresi, 1 Şubat 2022’den itibaren kesin olarak 4 aya indirilmiştir.

Süre Ne Zaman Başlar? İç hukuk yollarını tüketen nihai kararın (Genellikle AYM kararının) size veya avukatınıza tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar.
Hesaplama: Tebliğ tarihi 15 Ocak ise, 4 ay sonraki 15 Mayıs günü mesai bitiminde süre dolar.
Posta Tarihi Esastır: Başvurunun Strazburg’a ulaşması değil, sizin postaneye verdiğiniz tarih önemlidir.

Uyarı: 2026 yılında Mahkeme, süre konusunda “sıfır tolerans” göstermektedir. 1 gün bile geç kalsanız, mazeret kabul edilmez.

3. Mahkemenin Yetkisi (Jurisdiction)

AİHM her davaya bakamaz. Başvurunun 4 temel yetki kuralına uyması gerekir:

A. Konu Bakımından Yetki (Ratione Materiae)

Şikayet ettiğiniz hak, AİHS’de veya Türkiye’nin taraf olduğu protokollerde var mı?

Bakılmayan Konular: Çalışma hakkı (iş bulma), pasaport alma hakkı, çevre hakkı (tek başına), kamu görevine girme hakkı. Bunlar Sözleşme’de yoktur.
Bakılan Konular: Yaşam hakkı, işkence yasağı, adil yargılanma, mülkiyet, ifade özgürlüğü.

B. Kişi Bakımından Yetki (Ratione Personae)

Kim Başvurabilir? Sadece “mağdur” olan gerçek kişiler, STK’lar veya şirketler. “Herkes adına” (Actio Popularis) dava açılamaz.
Kime Karşı? Sadece devlete karşı. Komşunuza veya özel bir şirkete karşı AİHM’de dava açamazsınız.

C. Zaman Bakımından Yetki (Ratione Temporis)

İhlalin, Türkiye’nin AİHM yargı yetkisini kabul ettiği tarihten (1987) sonra gerçekleşmiş olması gerekir.

Süregelen İhlal (Continuing Violation): Kayıp şahıslar veya mülkiyetin iade edilmemesi gibi durumlarda, olay eski olsa bile ihlal devam ettiği için başvuru yapılabilir.

D. Yer Bakımından Yetki (Ratione Loci)

İhlal Türkiye’nin egemenlik alanı içinde mi oldu? (Sınır ötesi askeri harekat bölgeleri de “etkin kontrol” nedeniyle bu kapsama girebilir).

4. Esastan Red Sebepleri: İçerik Kontrolü

Başvurunuz şekil şartlarına uyuyor olabilir, ama “içi boş” mu?

A. Açıkça Dayanaktan Yoksunluk (Manifestly Ill-founded)

Başvuruların %70’inin takıldığı en büyük bariyer budur.

Dördüncü Derece Yargılama Yasağı (Fourth Instance): AİHM, bir temyiz mahkemesi değildir. “Yerel mahkeme delilleri yanlış değerlendirdi”, “Hakim tanığa inanmadı” gibi şikayetler incelenmez. AİHM sadece “süreç adil miydi” ona bakar.
Delil Yetersizliği: İşkence iddiası var ama doktor raporu yok, tanık yok, fotoğraf yok. Sadece soyut beyan varsa reddedilir.

B. Önemli Bir Zarar Görmeme (Significant Disadvantage)

Mahkeme, “De Minimis” (ncir çekirdeğini doldurmayan) işlerle uğraşmaz.

Mali Eşik: 50 Euro’luk bir trafik cezası için AİHM’ye giderseniz, “Önemli bir zararınız yok” denilerek reddedilebilir.
İstisna: Konu prensipte çok önemli bir hukuk sorununu çözüyorsa (Örn: İfade özgürlüğü), miktar az olsa bile bakılabilir.

5. Şekil Şartları: Rule 47 (Başvuru Formu)

AİHM İçtüzüğü’nün 47. Maddesi (Rule 47), başvuru formunun nasıl doldurulacağını anlatır. Buna uyulmazsa dosya idari yoldan reddedilir.

Güncel Form: Mutlaka Mahkemenin sitesindeki en güncel (2026 versiyonu) başvuru formu kullanılmalıdır.
Özet Kuralı: Olaylar kısmı 3 sayfayı, şikayetler kısmı 1-2 sayfayı geçmemelidir. Destan yazmak yasaktır.
Islak İmza: Formun orijinali, başvurucu veya avukatı tarafından mavi kalemle ıslak imzalanıp postalanmalıdır. Faks veya e-posta kabul edilmez.
Belgeler: Kararların, iddianamelerin, tutanakların fotokopileri kronolojik sırayla ve numaralandırılmış olarak eklenmelidir. Zımbalanmamalı, yapıştırılmamalıdır.

6. Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması (Abus de Droit)

Mahkemeyi kandırmaya çalışmak veya saygısızlık etmek, ret sebebidir.

Hakaretamiz Dil: Devlete veya Mahkemeye hakaret içeren dilekçeler.
Gizleme: Davayı iç hukukta kazandığını gizleyip AİHM’den tazminat istemek.
Anonimlik: Sahte isimle başvurmak.

7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

AİHM’ye başvurmak için avukat şart mı?

Hayır, ilk başvuruyu vatandaş kendisi yapabilir. Ancak başvuru Hükümete tebliğ edildiğinde (Communicated), süreci devam ettirmek için bir avukat tutmak zorunludur.

Başvuru ücretli mi?

Hayır, AİHM başvurusu tamamen ücretsizdir. Harç, vergi veya posta masrafı (kendi gönderiniz hariç) yoktur.

Duruşma yapılacak mı?

Çok nadiren. AİHM davalarının %99’u dosya üzerinden (yazılı usulle) görülür. Duruşma sadece çok istisnai ve karmaşık Büyük Daire davalarında yapılır.

Red kararına itiraz edebilir miyim?

Hayır. Tek Yargıç tarafından verilen “Kabul Edilemezlik” kararları kesindir. İtiraz, temyiz veya düzeltme yolu yoktur. Dosya imha edilir.

4 ay süresi hafta sonuna gelirse ne olur?

Süre sonu hafta sonuna veya resmi tatile denk gelirse, takip eden ilk iş gününe uzar. Ancak risk almamak için süreyi son güne bırakmamak esastır.

8. Sonuç: Teknik Bir Uzmanlık Alanı

AİHM başvurusu, duygusal bir şikayet mektubu değil, matematiksel bir hukuk formülüdür. Rule 47’ye uygun olmayan, yetki kurallarını aşamayan veya açıkça dayanaktan yoksun bir başvuru, Strazburg postanesinden öteye geçemez.

Profesyonel AİHM Başvurusu

Başvurunuzun usulden reddedilmemesi, formun doğru doldurulması ve kabul edilebilirlik kriterlerinin sağlanması için uzman avukat desteği şarttır.

📞 Hemen Arayın: +90 554 192 47 20

📧 E-posta: fevziyaskir@gmail.com

📍 Adres: Nişantaş Mah. Vatan Cad. No:12/1 Selçuklu/KONYA

⚖️ Av. Fevzi Yaşkir

Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgüdür. Kişisel durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.